Feršafélagiš Fjöršungur
Fjöršungur | Skįlarnir | Leišarlżsing | Myndir
Leišarlżsing / Um Fjöršur og Lįtraströnd /

1. įfangi: Grenivķk-Žönglabakki



    Um tvo kķlómetra sunnan viš Grenivķk, rétt sunnan viš Gljśfurį, žar sem heitir Hrķsmór, liggur vegarslóši śt af žjóšveginum, vandlega merktur: Hvalvatnsfjöršur 27 km.
    Vegurinn hlykkjast fyrst upp Borgir og krękir sušur fyrir Hesthól og upp meš įnni Grżtu sem į upptök sķn ķ Grżtuskįl noršan Benediktskambs.
    Žegar komiš er upp į Heišarbrśn er rétt aš nema stašar og litast um. Žar er śtsżn fögur yfir Höfšahverfi og Eyjafjörš allan. Ķ vestri sjįst Grenivķkurfjall og Kaldbakur handan Sandfells sem er nęst. Upp af Sandfelli rķs Syšstihnjśkur, sušurendinn į fjallgaršinum vestan Leirdalsheišar. Ķ austurįtt eru Hnjśkar eins og bęjarburstir. Benediktskambur er ystur og minnstur śti viš Grżtuskįl, žį kemur Hraunhjśkur, sķšan Grenishjallahnjśkur, Blįmannshnjśkur, Lómatjarnarhnjśkur og Grundarhnśkur syšst. Ofan viš Blįmannshnjśk stendur Blįmannshattur 1166 m hįr. Eggin austur af honum heitir Skessuhryggur og nęr upp ķ 1214 m hęš.
    Handan viš Dalsmynni er annaš sett af hnjśkum, Laufįshnjśkur nęst og viš hlišina į honum Nónhnjśkur eša Stórihnjśkur, žarnęst Gęsagilshnjśkur eša Kergislhnjhśkur. Vegurinn liggur austan viš Gljśfurį į žeim hluta Leirdalsheišar sem gangnamenn kalla Austurheiši eša Bakkaheiši. Vestan įr heitir Hvammsheiši śt aš Stóruklettagili, stundum nefnt Vesturheiši. Žar mį enn greina hvar Höfšasel stóš til forna. Fyrsta į sem fariš er yfir er Ytri-Grżta og ekki langt žar noršan viš er Strjśgsį ķ Strjśgsgili. Žar fyrir utan heitir Grįsteinsmór. Žar mį sjį móta fyrir rśstum gamalla selja, Innra- og Ytra-Bakkasels. Noršan viš Grįsteinsmó heita Sjónarhólar. Fyrir utan ysta sjónarhólslękinn mį lķta tóftir Grundarsels. Žį styttist ķ Gljśfurįrvaš žar sem brś er į Gljśfurį. Įin į upptök sķn ķ Leirdal. Hann ber nafn af ljósum lit sem ekki er leir heldur lķparķt. Inn śr Leirdal gengur Žjófadalur til sušurs. Ķ fjallinu aš vestan į móts viš Gjśfurįrvaš er Stóruklettagil. Skįlar žar utan viš heita Smišsgilsskįlar.
    Fjallsöxlin sunnan viš Leirdal heitir Leirdalsöxl (1054) en noršan viš er Digrihnjśkur (934). Žar noršan viš taka viš Lambįrstykki skorin sundur af fjórum Lambįm og jafnmörgum Lambįrskįlum. Utan viš Gljśfurįrvaš taka viš Gljśfurįrvašsmżrar og nį śt aš vatnaskilum sem eru ķ um 300 m hęš. Žar heita Vatnsföll. Nokkru utan viš Vatnsföll liggur vegurinn yfir Fanngil eša Snjógil sem er meira ķ ętt viš grunna skoru en gil. Hlķšarnar žašan śt aš Hįvöršum heita Nautagręnur.
    Žegar kemur noršur į Hįvöršur ķ um 330 m hęš opnast sżn śt ķ Fjöršur, Hvalvatnsfjöršur blasir viš augum. Til vinstri handar skagar lķtill hnjśkur, Einbśi, śt śr fjallgaršinum. Einbśagil er milli hans og Sveigsfjalls (942) sem er ysti hluti fjallgaršsins sem byrjaši viš Syšstahnjśk. Handan Sveigsfjalls opnast Trölladalur, algeng leiš Fjöršunga til Grenivķkur. Ķ noršaustri ber mest į myndarlegu fjalli, Lambįrhnjśk (1027), utan viš Ystu-Lambį. Noršan viš hann er Žvergilshnjśkur og nęr śt aš Jórunnarstašaskįl.
    Héšan hallar landinu nišur Grenivķkurtungur. Žęr afmarkast af tveimur įm, Austurį sem sameinar allar Lambįrnar og rennur sķšasta spölinn ķ Illagili įšur en hśn kemur saman viš Vesturį nešan viš Tungusporšinn. Vesturį kemur af Trölladal og er lķka nefnd Gilsį žegar kemur hingaš nišur eftir. Eftir sameiningu hefur įin żmis nöfn. Fjaršarį eša Hvalvatnsfjaršarį, og jafnvel Austurį allt til sjįvar. Oft er talaš um Gilsį śt fyrir Jórunnarstaši og Tindaį žegar kemur śt aš Tindrišastöšum.
    Ķ Tungusporšinum stendur sęluhśs ķ eigu Grżtubakkahrepps. Žar er góš ašstaša til gistingar og snyrting meš vatnssalerni. Žannig ašstöšu hefur Grżtubakkahreppur einnig komiš upp į Kašalstöšum, Žönglabakka, Keflavķk og Lįtrum. Sęluhśsiš heitir Gil en bęr meš sama nafni stóš vestan viš Fjaršarį žar til fyrir rśmri öld.
    Frį sęluhśsinu į Gili er um tvęr leišir aš velja. Aš halda įfram eftir veginum, fyrst yfir nżja brś į Illagili, śt Jórunnarstašaafrétt alla leiš śt ķ Kašalstaši og fara yfir Fjaršarįna į göngubrśnni hjį Tindrišastöšum. Er žį annaš hvort fylgt veginum śt fyrir Kašalstaši og fariš žar žvert yfir Kašalstašaengiš eša fariš śt af veginum innan viš engiš og gengiš eftir gömlu reišgötunum į austurbakka įrinnar śt aš brś. Hinn kosturinn er aš fara vestur yfir Gilsį og ganga sem leiš liggur śt Gilsafrétt. Hér veršur žeirri leiš lżst.
    Brś er į Gilsį rétt hjį sęluhśsinu. Ekki er nema nokkur hundruš metra gangur aš bęjarrśstum į Gili. Bęrinn fór ķ eyši 1899. Sķšustu įbśendur voru Theodór Frišriksson rithöfundur og foreldrar hans. Nokkurt tśn er kringum bęinn og engi allgóš. Ķ góšu įrferši žótti gott aš bśa meš fé į Gili en fannfergi var žar oft óskaplegt og žvķ entust fįir til aš bśa žar lengi ķ einu. Beint upp af Gili er Gilsskįl, litlu sunnar er Fossvašsskįl og sķšan Skeišarvašsskįl, nęst Žverdal sem gengur vestur śr Trölladal.
    Undirlendi vestan Fjaršarįr en nįlega ekkert śt Gilsafréttina žar til kemur śt fyrir Darra (748) fjalliš sem yst er į fjallgaršinum. Göturnar liggja um gil og leiti og er hvergi mjög bratt eša erfitt yfirferšar. Ysta giliš og stęrsta heitir Öldugil. Žaš nęr ofan śr fjalli og nišur aš į žar sem heitir Nautavaš. Hęšin noršan Öldugils heitir Alda. Austan įr į móts viš Darra var bżliš Jórunnarstašir, sem hefur veriš ķ eyši frį žvķ um 1500 nema hvaš bśiš var žar eitt įr 1811-1812. Ķ fjallinu žar ofan viš er Jórunnarstašaskįl. Noršan viš hana heitir fjalliš Hnausafjall (809) Utan viš Darra, um 5 km leiš frį Gili, stóšu Kussungsstašir. Žar var sķšast bśiš 1904. Žar er landgott, tśn og engjar til muna betri en į Žverį (1913) sem stóš nokkur hundruš metrum noršar og žótti heldur rżr jörš. Bįšar žessar jaršir eru žó kallašar kot ķ Jaršabók ĮM. Milli bęjanna rennur Žverį, allstraumžung en brśuš. Hśn kemur śr žröngum dal milli Darra og Bollafjalls. Heitir hann Kussungsstašadalur austan įr en Žverįrdalur aš vestan.
    Frį Žverį er ekki nema rśmur kķlómetri aš Tindrišastöšum. Žar bjuggu sķšast Gušlaugur Jónsson og Hólmfrķšur Tómasdóttir. Žį voru ašeins tveir bęir ašrir eftir ķ byggš ķ Fjöršum; Botn og Žönglabakki. Hśsfreyjur žar voru dętur žeirra Tindrišastašahjóna. Žegar Gušlaugur lést įriš 1944 brast sķšasti hlekkurinn sem hélt viš byggš ķ Fjöršum og allt fólk flutti žašan sama įr.
    Hvalvatnsfjöršur blasir allur viš frį Tindrišastöšum og Hvalvatn śti viš ósinn. Ķ Hvalvatn rennur Fjaršarį (Austurį). Handan fjaršar er Bjarnarfjall (737 m) nyrst og sunnan viš žaš Kašaldalur. Fram śr Kašaldal fellur įin Kašla nišur hjį bęnum Kašalstöšum (1933). Frį Kašalstöšum liggja žrjįr leišir yfir į Flateyjardal. Hęgt er aš fara noršan ķ Bjarnarfjalli, svokallašar Skrišur eša upp śr Kašaldalnum austan viš kollinn į Bjarnarfjalli um Sandskarš. Žrišja leišin liggur upp śr botni dalsins yfir svonefndar Jökulbrekkur. Fjalliš sunnan viš Kašaldalinn heitir Hnausafjall og nęr inn aš Jórunnarstašaskįl eins og fyrr var getiš. Viš mynni Kašaldals aš noršan gengur stór melkollur śt śt Bjarnarfjallinu sem heitir Söšull.
    Leišin yfir ķ Žorgeirsfjörš liggur yfir Žorgeirsfjaršarhįls, öšru nafni Fjaršahįls en ķ daglegu tali er oftast talaš um Hįlsana ķ fleirtölu. Žegar kemur upp į eystri Hįlsinn er rétt aš stansa og lķta til baka og virša fyrir sér śtsżniš. Eftir stutta göngu er komiš ķ Brekkudal sem liggur til noršausturs. Žar yst ķ dalnum var bżliš Brekka (1924) og nišri viš sjóinn skammt žar noršan viš stóš Arnareyri (1934). Žegar kemur upp śr Brekkudal liggur leišin framhjį Startjörn. Žį er til hęgri handar Žorgeirshöfši sem įšur fyrr var fullt eins oft nefndur Eyrarhöfši. Uppi į honum er Nykurtjörn og er tilvališ aš leggja lykkju į leiš sķna og ganga upp į höfšann. Til vinstri er fjalliš Lśtur (663 m). Nafniš mun upphaflega hafa veriš ķ kvenkyni, beygt eins og brśšur. Fljótlega fer aš halla undan fęti nišur aš Žönglabakka. Noršan ķ Lśtinni heita Borgir.
    Į Žönglabakka er įningarstašur. Žar er sęluhśs Feršafélagsins Fjöršungs byggt sem skipbrotsmannaskżli af Slysavarnarfélaginu Ęgi įriš 1955. Žar er snyrtiašstaša meš vatnssalerni. Žarna var kirkjustašur frį fornu fari og žótti afar rżrt brauš. Sķšasta athöfn ķ Žönglabakkakirkju var ķ febrśar 1944 žegar jaršarför Gušlaugs bónda Jónssonar į Tindrišastöšum var gerš. Kirkjan var žį ónżt oršin og lķtiš betra vešur inni en śti. Skammt fyrir ofan Žönglabakka var kot sem nefnt var Hįagerši (1925) og var stundum byggt og stundum ekki.
    Upp af Žorgeirsfirši gengur breišur og grösugur dalur sem heitir Bakkadalur austanmegin en Hólsdalur aš vestan. Venjulega er talaš um hann ķ einu lagi sem Hóls- og Bakkadal. Eftir mišjum dal rennur Žorgeirsfjaršarį, einnig nefnd Bakkaį en žó oftast Botnsį. Hśn į upptök sķn ķ Afvikinu og heitir žar Afvikslękur.
    Fjallgaršurinn aš austan heitir Bollafjall. Lśtin er ķ raun ysti hluti žess. Fjalliš sem er fyrir botni dalsins aš sjį frį Žönglabakka heitir Dżjahnjśkur. Vestan viš hann er skarš sem Afvik heitir. Žį kemur Hraunfjall (758), sķšan Lįgažóra (784) og fremst aš vestan er Hįažóra (738). Hvers vegna hęrra fjalliš heitir Lįgažóra skżrist ef horft er į žęr nöfnur frį hlašinu į Žönglabakka. Milli Hraunfjalls og Lįgužóru eru Hólsskįlar. Žęr voru žó aldrei nefndar svo mešan bśiš var į Hóli heldur Ytriskįl og Syšriskįl. Undir Hįužóru stóš bęrinn Botn (1944) og Botnsfjall heitir lęgri hluti fjallsins noršan viš brattan tind Hįužóru. Rśmum kķlómetra innar ķ dalnum stóš annar bęr, Hóll (1929).

    Prentvęn śtgįfa

     

      Nśna: 1
      Ķ dag: 16
      Ķ allt: 87959